Skipulagi og fjárstýringu í heilbrigðiskerfinu ábótavant

Ríkisendurskoðun telur að Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins standi ekki að öllu leyti undir því markmiði laga um heilbrigðisþjónustu að vera fyrsti viðkomustaður sjúklinga.

Þetta kemur fram í nýrri stjórnsýsluúttekt stofnunarinnar Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins. Meginástæðurnar eru vankantar á skipu­­lagi í heilbrigðiskerfinu, takmarkaðar fjárveitingar til Heilsugæslunnar og skortur á aðhaldi með heilsugæslustöðvunum 15. Afleiðingarnar eru heft aðgengi almennings að þjónustu Heilsugæslunnar á dagtíma sem hefur m.a. valdið því að fólk leitar iðulega á bráðamóttöku Landspítala með erindi sem Heilsu­gæslan gæti leyst. Eins hefur þjónusta sérgreinalækna aukist mjög á síðustu árum. Hvort tveggja hefur leitt til aukins heildarkostnaðar í heilbrigðiskerfinu og ófullnægjandi aðgengi að sérhæfðu fagfólki innan þess.

Að mati Ríkisendurskoðunar hefur stýring fjárveitinga innan heilbrigðiskerfisins ekki stuðl­­að að því að gera Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins að fyrsta viðkomu­stað­ sjúklinga. Á tíma­bilinu 2007–16 juk­ust fjár­fram­lög til hennar einungis um 3% að raun­virði þótt íbúum svæðisins fjölg­aði um 11%. Á sama tíma jukust út­gjöld vegna sér­greina­lækn­inga um 57% að raunvirði.

Ríkisendurskoðun beinir því til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins að auka eftirlit með þjónustu og skilvirkni þeirra 15 heilsugæslustöðva sem reknar eru á höfuðborgarsvæðinu. Fylgjast þarf betur en nú er gert með biðtíma notenda eftir þjónustu einstakra stöðva og afköstum þeirra. Í nóvember 2016 fengu innan við helmingur þeirra sem leituðu til Heilsugæslunnar tíma hjá lækni innan tveggja daga þótt stefnt sé að því að 85% fái tíma innan þeirra tímamarka. Velferðarráðuneyti er einnig hvatt til að skýra betur hlutverk þjónustuaðila í heilbrigðiskerfinu og huga að árangri og skilvirkni með markvissri aðgangsstýringu. Mikilvægt er að þjónusta sé jafnan veitt á réttu þjónustustigi og að ríkið kaupi ekki dýrari heilsugæsluþjónustu en heilsugæslan getur sjálf veitt.

Þá eru Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins og velferðarráðuneyti hvött til að kanna sérstaklega hvernig fjölga megi nemum í heimilislækningum og heilsugæsluhjúkrun en afar lítil nýliðun hefur verið í stétt heimilislækna undanfarin 10-15 ár. Alls eru 25 heimilislæknar á Íslandi á aldrinum 35-45 ára en 64 heimilislæknar eru á aldrinum 61-70 ára. Þeir heimilislæknar sem fara á eftirlaun á næsta áratug munu því skilja eftir sig stórt skarð sem erfitt verður að fylla nema útskrifuðum heimilislæknum fjölgi mjög á næstu árum.

Því er einnig bent til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins að kanna innleiðingu teymisvinnu til að bregðast við takmarkaðri þjónustu stöðvanna og sporna við hugsanlegum hagsmunaárekstrum starfsfólks. Velferðarráðuneyti er jafnframt hvatt til að greina hugsanlegan umboðsvanda í heilbrigðiskerfinu til að koma í veg fyrir að sparnaður á einu stigi leiði til aukins kostnaðar á öðru stigi. Einnig telur Ríkisendurskoðun nauðsynlegt að velferðarráðuneyti leitist við að leysa langvarandi samskipta- og stjórnunarvanda innan yfirstjórnar Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins.